I N F O R M A C I J A

O STANJU U OBLASTI FIZIČKE KULTURE NA PODRUČJU
OPŠTINE BAČKA PALANKA

Sportski savez opštine kao asocijacija klubova amaterskog sporta u opštini Bačka Palanka, u koji su na principu dobrovoljnosti učlanjeni klubovi i organizacije iz više sportskih grana, vrši kontinuirano uvid u stanje i probleme sa kojima se ove organizacije u svom radu susreću. Treba odmah napomenuti da sve sportske organizacije nisu članice Sportskog saveza opštine, što ne znači da Savez u svom radu ne sagledava i probleme ovih organizacija u sklopu praćenja celokupne problematike fizičke kulture u opštini.
Startegijskim pravcima razvoja fizičke kulture za period 2003-2006. godina, koju je usvojila Skupština opštine Bačka Palanka (u novembru 2003. godine) na osnovu ‘’Projekta realizacije programske aktivnosti u u oblasti fizičke kulture u opštini Bačka Palanka za period 2004-2006. godine’’, definisane su obaveze i zadaci pojedinačnih subjekata u ovoj oblasti. Sportski savez opštine je ovim projektom (i odlukom) pozicionirao svoje mesto kao osnovni nosilac razvojne politike i praćenja dostignuća u ovoj oblasti, odnosno kao organizacija kojoj su neposredno povereni poslovi u realizaciji ‘’programa u fizičkoj kulturi’’. Na ovaj način je i budžetsko finansiranje dela oblasti koje se odnosi na programe u sportu u direktnoj ingerenciji Sportskog saveza opštine. Odnosno, zadaci lokalne samouprave, koji su u oblasti fizičke kulture definisani članom 77. Zakona o sportu R.Srbije i odredbama Zakona o lokalnoj samoupravi, su ovim projektom decidno određeni kroz sledeće tačke:

1.  U opštini Bačka Palanka obezbeđivanje uslova za razvoj fizičke kulture, kroz sve njene oblike, sprovodiće se u organizaciji Sportskog saveza opštine Bačka Palanka;

2. Lokalna samouprava obezbediće potrebna finansijska sredstva iz budžeta opštine za razvoj i unapređenje ove oblasti čije će programe realizovati Sportski savez opštine i njegove udružene članice-sportski klubovi i druge organizacije fizičke kulture, na amaterskoj osnovi;

3. Procenu pojedinačnih programa i projekata u oblastima fizičke kulture gde članice Saveza egzistiraju (sport, rekreacija, školski sport i kineziterapija) vršiće Sportski savez preko svojih stručnih tela i organa. Verfikovani programi članica, koji moraju biti u skladu sa generalnim programom Saveza, odnosno lokalne samouprave, biće finansirani sredstvima budžeta SO;

4. Programe razvoja i redovne delatnosti u oblasti amaterskog sporta i ostalih vidova fizičke kulture objedinjavaće Sportski savez opštine preko svojih udruženih članica, dok će projekte i programe iz oblasti održavanja, korišćenja i izgradnje sportskih objekata od interesa za opštinu i grad realizovati JP SRC ‘’Tikvara’’.

Na ovoj osnovi svoj rad je koncipirao Sportski savez u prethodnom periodu, za koji se može konstatovati da je bio veoma uspešan, kako po ostvarenim sportskim rezultatima bačkopalanačkih sportista, tako i po organizacionoj formi i realizaciji, s obzirom da je društveni i ekonomski ambijent u ovom periodu bio dosta nepovoljan i nestabilan. Izražavajući volju svojih članica-sportskih organizacija, Savez je usvojene strateške pravce maksimalno sprovodio u praksi, trudeći se da objektivnost i stručnost u proceni i realizaciji pojedinačnih programa, odnosno demokratičnost i otvorenost u javnoj komunikaciji budu osnovni postulati funkcionisanja sporta u našoj sredini.
S obzirom da pred Savezom, odnosno lokalnom samoupravom predstoji zadatak donošenja novog srednjeročnog plana razvoja ove oblasti, koji bi trebao da upotpuni strateške dokumente o razvoju opštine Bačka Palanka, to je stručni tim Saveza sačinio analizu stanja u oblasti fizičke kulture na području opštine Bačka Palanka, čije rezultate u nastavku ove informacije i prezentujemo. Takođe, ova analiza treba da bude i osnov za izradu novog Strateškog plana sporta u opštini za period do 2012. godine.
Analiza se zasniva na metodološkom pristupu empirijskih istraživanja transferzalnog karaktera (Survay metod), gde su pomoću adekvatnog anketnog upitnika prikupljeni potrebni podaci, koji su podvrgnuti odgovarajućoj statističkoj i deskriptivnoj analizi.
Za potrebe ove informacije podaci će biti prezentovani u nekoliko celina: opšte informacije o oblasti, stanje sportskog potencijala, stanje kadrova na području opštine, resursi sportskih organizacija, školska sportska takmičenja, objekti fizičke kulture, kao i mišljenja sportskih organizacija o nekim aktuelnim aspektima sporta. 


I – OPŠTE INFORMACIJE

Na teritoriji opštine Bačka Palanka regostrovano je oko 50 klubova, organizacija i društava u oblasti sporta, koje obuhvataju 15 sportskih grana. Od ovog broja nešto više od 40 organizacija radi aktivno, desetak svoju aktivnost realizuje povremeno ili sezonski, dok za jedan broj registrovanih organizacija već duži vremenski period ne postoje pouzdane informacije o radu i aktivnostima, što nas upućuje na zaključak da su iste ili obustavile svoj rad privremeno ili su prestale sa aktivnim delovanjem. Od ukupnog broja aktivnih sportskih organizacija, 43 je učlanjeno i aktivno radi u okviru Sportskog saveza opštine (tabela 1 i 2). U odnosu na prethodni analitički period (Informacija iz 2003. g.) mogu se uočiti određene promene u okviru aktivnog funkcionisanja sportskih klubova i sportskih grana.
Objekti fizičke kulture, a koje koriste i sportske organizacije su na nivou nekoliko poslednjih godina uglavnom nepromenjene. U svim mestima opštine postoje fudbalska igrališta, od čega u gradu Bačka Palanka tri. Pri školama postoje i školski sportski poligoni, gde svoju aktivnost mogu obavljati i klubovi iz porodice tzv. ‘’malih sportova’’ (uglavnom su to otvorena košarkaška i rukometna igrališta). Od zatvorenih sportskih objekata u opštini, na prvom mestu je Sportska hala ‘’Tikvara’’ koja jedina zadovoljava sve standarde za obavljanje sportske delatnosti (trenažna i takmičarska aktivnost u oblasti vrhunskog sporta) u kategoriji tzv. ‘’dvoranskih sportova’’, a takođe i za trenažni rad svih kategorija sportskih organizacija. Pored nje, u opštini postoje i tri fiskulturne dvorane (OŠ ‘’Desanka Maksimović’’, Tovariševo i Čelarevo) u kojima je moguće održavanje sportskih aktivnosti i priredbi u kategorijama pojedinih ‘’dvoranskih sportova’’. Izgradnjom sportske hale u Gajdobri, u mnogome bi se poboljšali uslovi i podigao nivo ponude u ovoj oblasti na području naše opštine. Pored ovih objekata, u gradu postoje i 5 školskih sala za fizičko vaspitanje, koje su, takodje, u funkciji sporta, delimično ili u potpunosti.
Održavanje sportskih objekata koji su u nadležnosti i vlasništvu škola, a koje koriste i pojedine sportske organizacije, je pod ingerencijom organa ovih prosvetno-pedagoških ustanova. O Sportskoj hali, jedinom kapitalnom i kompleksnom sportskom objektu u opštini brine JP SRC ‘’Tikvara’’ u čijoj je nadležnosti i kompleks otvorenih sportskih terena, kao sastavni deo SRC. Ostali postojeći sportski objekti (igrališta i stadioni) su u nadležnosti sportskih organizacija koje ih koriste ili pojedinih Mesnih zajednica. U pogledu stanja i funkcionalnosti objekata fizičke kulture (otvoreni i zatvoreni) biće detaljnije razmatrano u narednim izlaganjima.
Finansiranje sportskih organizacija je, shodno i ekonomskim prilikama u sredini u kojima deluju, veoma problematično i raznoliko. Manji deo potrebnih sredstava sportskim organizacijama se obezeđuje posredstvom budžeta (prema kriterijumima Saveza, a koji se prvenstveno odnose na finansiranje osnovnih uslova za rad – kotizacije za takmičenje, registracije, trenažni rad i sl.), dok je veći deo obezbeđivanja sredstava u nadležnosti menadžmenta sportskih organizacija. U prethodnom periodu prioritet u obezbeđivanju uslova za rad su imali klubovi iz tzv. ‘’I kategorije’’, odnosno oni koji našu opštinu reprezentuju na saveznom i međunarodnom sportskom planu (rezultati visokog sportskog stvaralaštva). 
Sportski savez, kao korisnik budžetskih sredstava, vrši disponiranje i raspodelu ovih sredstava sportskim organizacijama koje su ostvarile pravo na ista (osnov je članstvo u Savezu i redovno podnošenje godišnjih Programa rada i izveštaja o radu), a manji deo koristi i za akcije iz svog programa rada, koje se prvenstveno odnose na oblast praćenja školskog sporta i masovne fizičke kulture.
Sve sportske organizacije su povezane sa odgovarajućim strukovnim savezima, preko kojih su uključene u sisteme takmičenja, prema specifičnostima svoje sportske grane.
Sportski savez, kao asocijacija u oblasti fizičke kulture, je i samostalni organizator pojedinih sportskih manifestacija i akcija, dok u nekima učestvuje i kao suorganizator. To se, pre svega, odnosi na takmičenja atletskog sporta (u opštini ne postoji atletski klub), kao i na druge manifestacije fizičke kulture, a koje su vezane za pojedine jubileje ili značajne datume, što je i utvrđeno Programom rada Saveza.

II – TAKMIČARSKI SPORT

Sport kao deo fizičke kulture uopšte, verifikuje se i valorizuje kroz vrhunske rezultate i sportska dostignuća. Kako se i kvalitet u sportu selektira na osnovu masovnosti svake sportske grane, to ovaj deo fizičke kulture, a time i društvene nadgradnje, mora zauzimati značajno mesto u životu svake sredine. S druge strane i pedagoški procesi koji se tokom trenažnog rada i takmičenja odvijaju, neposredno i značajno utiču na formiranje mlade ličnosti, a posredno i na formiranje zdravlja (menatlnog i fizičkog) cele nacije.
Zato se sportu, u celom razvijenom svetu, pridaje izuzetna pažnja i značaj, što bi trebalo da bude odrednica i kod nas.
Osnovu sporta kao delatnosti čine sportisti i njhove organizacije-klubovi. Opština Bačka Palanka se prema razvijenosti sporta može smatrati jednom od kavlitetnijih sredina u ovoj oblasti. Međutim kvalitet nije ravnomerno zastupljen i ujednačen. U nekim sportskim granama je dostignut sam državni vrh, kao i međunarodni rezultati, dok je u pojedinim sportskim granama nivo rada i aktivnosti na samom minimumu. Razlozi su višestruki i zahtevali bi jednu dublju analizu, multidisciplinarnog karaktera. Međutim, u osnovi se svi problemi u našem sportu mogu definisati u jedan zajednički imenilac, a to je da oni prate opšte probleme u našem društvu. Posledice ekonomskih i političkih prilika u proteklom periodu su, zasigurno, ostavile traga i na ovu oblast. S druge strane, veoma veliki i značajni uspesi pojedinih sportista i sportskih organizacija iz ove sredine, potvrđuju značajnost ove oblasti društvenog života u našoj sredini.
Trenutno stanje u sportu bačkopalanačke opštine, karakterišu problemi koji već duže vreme opterećuju rad svih sportskih poslenika, bilo da su angažovani kao profesionalci, amateri, društveno sportski radnici ili stručni kadar. Oni se mogu svrstati u četiri problemske celine: 1. sportske organizacije i njihova struktura; 2. stručni kadar; 3. sportski objekti i 4. finansiranje

II-1 SPORTSKE ORGANIZACIJE I NJIHOVA STRUKTURA

Trenutno stanje u ovom segmentu sporta naše opštine karakteriše veliki broj sportskih grana (15), kao i broj aktivnih klubova koji rade sa svim uzrasnim kategorijama. Odmah treba napomenuti, da je istraživanje koje je predhodilo ovom izveštaju, obuhvatilo klubove u svim naseljenim mestima naše opštine. Značajno je istaći da, prema podacima kojima raspolažemo, jedan broj sportskih organizacija ne održava redovno svoju aktivnost, dok je za jedan (manji) broj nemoguće utvrditi egzistenciju, iako su registrovani kao organizacije. Na osnovu popunjenih anketnih upitnika i praćenja aktivnosti, možemo konstatovati da klubovi i organizacije koji su obuhvaćeni ovim izveštajem predstavljaju trenuto aktivne sportske organizacije u našoj opštini.
U pregledima i tabelama koje slede, dobija se uvid o broju aktivnih sportskih organizacija, broju aktivnih sportista i njihovoj strukturi.

Tabela 1.- SPORTSKE ORGANIZACIJE-ČLANOVI SSO B.PALANKA

Tabela 2.- Pregled sportskih grana u okviru SSO

Tabela 3.- Ukupan broj sportista-zbirno

Tabela 4.- Ukupan broj sportista po uzrasnim kategorijama

Tabela 5.- Ukupan broj sportista po sportskim granama

Uočljivo je da je u našoj opštini od ukupnog broja aktivnih sportista najveći broj njih zastupljen u školskoj populaciji. Aktivnih sportista seniorskog uzrasta je oko 15% od ukpno aktivne sportske populacije, što može biti jedan od parametara prilikom projektovanja buduće strategije razvoja sporta u našoj sredini.
Takođe i pojedine sportske discipline pokazuju svoje karakteristike, posebno u pogledu kvaliteta takmičarskog kadra, a koji se, pre svega ogleda, u ostvarenim sportskim rezultatima državnog i međunarodnog ranga.
Podaci koji su prezentovani jasno govore da u bačkopalanačkoj opštini preovlađuje muška sportskaa populacija i to školskog uzrasta. To potvrđuje i distribucija sportskih rezultata, kao i broj članova nacionalnih selekcija (najviše ih je u uzrastima školske populacije (36) -pioniri, kadeti i juniori) što se mora imati u vidu u narednom periodu, posebno mkod intencija oko razvoja školskog sporta (u celini) kao selektivne baze sportskih klubova. Ali i kao osnov za strategiju razvoja sporta.
Radi jasnijeg shvatanja trenutnog stanja, naredne tabele prikazuju odnos školske populacije i aktivnih učenika-sportista.

Tabela 6.-  AKTIVNI SPORTISTI ŠKOLSKOG UZRASTA 

II-2 STRUČNI KADAR

Kao jedan od evidentnih problema, a koji znatno utiČe na dalji razvoj sporta u našoj sredini je i pitanje stručnog kadra, posebno u delu operativnog rada, odnosno trenažnog procesa.
U većem broju klubova angažovani su neadekvatno obrazovani i stručno osposobljeni kadrovi za rad sa sportistima. Ako se ima u vidu da je populacija aktivnih sportista uglavnom školskog uzrasta, pitanje stručnog vođenja ovog specifičnog pedagoškog procesa mora se postaviti, ubuduće, u prvi plan. Sve veći zahtevi savremenog sporta iziskuju veoma visok nivo poznavanja trenažne tehnologije, što se ne može steći samo iskustvom ili edukacijom na tečajevima. S toga se pitanju stručnog kadra i njegovog školovanja mora posvetiti posebna pažnja.
Prateći poslednjih godina ovu problematiku, zapaženo je da se veoma mali broj pedagoga fizičke kulture (nastavnika i profesora) uključuje u rad sportskih organizacija, koje su uglavnom orijentisane na svoje bivše članove kao kadrove za sprovođenje trenažnog procesa. To potvrđuje i podatak da je najviše trenera sa opštom kvalifikacijom srednje stručne spreme, a da je visokoobrazovanih veoma malo. O specijalsitima sporta, magistrima i doktorima nauka iz ove onblasti i da ne govorimo.
Ova tendencija mora, ubuduće, biti predmet ozbiljnijih analiza i stručnih rasprava, u cilju poboljšanja stanja. Sportski savez opštine je povodom ovog problema preduzeo određene korake i uspostavio saradnju sa više visokoškolskih ustanova koje obrazuju kadrove za oblast sporta, a sa jednim fakultetom i poptisao protokol o strateškom partenrstvu (Fakultet za sport i turizam iz Novog Sada). Ovo samo može pospešiti aktivnosti sportskih organizacija na školovanju adekvatnog i potrebnog sopstvenog stručnog kadra.
U tabelama i pregledima koji slede može se uočiti aktuelni trend u sportskim organizacijama, po pitanju stručnog kadra.

Tabela 7. Pregled ukupnog broja aktivnih stručnih kadrova